Pokazywanie postów oznaczonych etykietą pisanie. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą pisanie. Pokaż wszystkie posty

piątek, 17 września 2010

O czym myślę, kiedy mówię o prozie Murakamiego

Trzy lata temu, mieszkając w Berlinie, pisałam:
Może w tym wszystkim chodzi o czułe i spokojne opowiadanie o najzwyklejszych sprawach, takich jak miłość i śmierć. Też o sytuację zaufania: otwieram książkę i czuję, że ktoś powoli snuje opowieść, tak jakby siedział tuż obok mnie. Mogę być w drodze do nie wiadomo jak chaotycznych miejsc, jednocześnie będąc cała zasłuchana - ten nieśpieszny, narracyjny rytm wchodzi w krew jak wino. Dojrzały mężczyzna, opowiadacz, naturalnie i bezpośrednio pokazuje mi, co to znaczy, że kochał, i co to znaczy, że cierpiał.
Już dawno nie czytałam o cielesnych zbliżeniach, pożądaniach i fascynacjach, opisywanych tak, jak opisuje się padający deszcz; deszcz po prostu czasami pada; co można jeszcze powiedzieć na ten temat?

Rok 2007 był zdecydownie rokiem Murakamiego. Zakochiwałam się w jego książkach szybko i skutecznie.
Od tego czasu wiele się zmieniło, ale wciąż jestem fanką narracyjnej sztuki pisarza. Do tego stopnia, że goście, którzy przyszli na moje trzydzieste urodziny, musieli przebrać się za którąś z postaci przez niego stowrzonych. (Zakładam, że zdajecie sobie sprawę, jaki to wyczyn - z godnością stać się trzydziestolatką).

Parę dni temu zadzwoniła do mnie jedna z osób zaproszonych na to urodzinowe przyjęcie, pytając, co słychać. Odpowiedziałam, że nie najgorzej - zaczęłam biegać, dzięki czemu każdego ranka mam świeżą porcję endorfin w organizmie. Wtedy K. zapytała, czy czytałam książkę Murakamiego, tę o bieganiu. Nie czytałam, odpowiedziałam. Tego samego dnia poszłam do księgarni i wyszłam z "O czym mówię, kiedy mówię o bieganiu".

Okazało się, że trafiłam na idealną książkę. Idealną dla mnie w tym akurat momencie mojego życia, w którym się znalazłam. Zwięzły traktat o życiu, którego częścią jest bieganie, ale i pisanie. Kiedyś bardzo odpowiadało mi to, co nazywałam 'akceptującym stosunkiem do świata takiego, jaki jest', a co, według mnie, wyłania się z utworów Murakamiego. W tekstach, składających się na ksiażkę "O czym mówię, gdy mówię o bieganiu", tej akceptacji jest chyba jeszcze więcej, co nie oznacza, że narrator nie żyje tak, jak mu się podoba. 

Murakami pisze:
życie jest z gruntu niesprawiedliwe. Lecz nawet w tak niesprzyjających okolicznościach można, moim zdaniem, odnaleźć w nim odrobinę przyzwoitości. Wymaga to rzecz jasna czasu i wysiłku.
Czasu i wysiłku wymaga i bieganie, i pisanie. O jednej i drugiej czynności Murakami opowiada w prosty i konkretny sposób. Bardzo to ujmujące.


Haruki Murakami, "O czym mówię, kiedy mówię o bieganiu", przeł. (z angielskiego!) Jędrzej Polak, MUZA SA, Warszawa 2010

sobota, 23 czerwca 2007

Poranek po, czyli romans socjologii z literaturą


Jednym z moich ulubionych socjologów jest Jean-Claude Kaufmann, polubiłam go już od pierwszego czytania, czyli od ego. socjologii jednostki, choć to dość męcząca książka, długa i skomplikowana. Czego się jednak nie robi z miłości do nauki.

W polskich warunkach przekładowych moja fascynacja zostałaby przystopowana, co w pewnym momencie zaczęło być już uciążliwe, zarówno w tym, jak i w innych kontekstach. Między innymi dlatego znalazłam się w Be., mieście o tysiącu twarzy, także tych socjologicznych.

Zacznijmy od końca. 
Koniec jest o tym, że czasem warto mieć marzenia, różne, ale także takie, żeby socjologiczne książki były przyjemne w czytaniu, żeby się je czytało jak powieści. Przed wspomnianym końcem, czyli na obszarze ponad 250 stron, marzenie się spełnia, jak to w baśniach, tym razem baśń jest o miłości.

Na początku jeszcze się dziwiłam. Że prawie nie ma przypisów! Że jest wciągająco i intrygująco, nawet po niemiecku! (Choć uważam, że język Goethego w kontekście nauk społecznych jest językiem śmiecionośnym - zabija chęć do czytania, przynajmniej po moim mittelstufe zwei). Później dałam się wciągnąć opowieści o 'poranku po', o tym, co się dzieje, gdy dwoje ludzi prześpi się ze sobą po raz pierwszy. Jak można sobie wyobrazić, cała rzeczywistośś się przepoczwarza, a skoro rzeczywistość, to także tożsamość - dwie strony tego samego medalu.  
Wiem, że to są sprawy banalne - budzenie się, wstawanie z łóżka, poranna toaleta, śniadanie. Ale to są też tytuły rozdziałów części pierwszej książki, co sugeruje, że to co banalne jest także czymś niezwykle istotnym - iluzoryczny paradoks.
 
I okazuje się, że można głęboko wejść w szczeliny codzienności. I że w odniesieniu do tych szczelin także można - i to jak! - konstruować misterne socjologiczne analizy. I że te analizy mogą być pasjonującą opowieścią o miłości w czasach mniej lub bardziej 'post', opowieścią złożoną z takich tam drobin, pyłów, strzępów, z których - nie do wiary, a jednak! - tworzymy swój świat/swoje światy, więc także i siebie, i tu także przydałaby się liczba mnoga, tyle że język, i nie tylko język, czasami nie nadąża za tym jak wielu 'nas' jest w tym, co uznajemy za 'nas'.

 
Jean Claude Kaufmann, "Der Morgen danach"

czwartek, 22 lutego 2007

Opowiadać umieranie. Jak?



Marie de Hennezel w Intimate Death pokazuje, jak można opowiadać umieranie. Nie jest to jednak 'naukowy' sposób, czymkolwiek ta 'naukowość' miałaby być. Bycie 'naukowym' w kontekście umierania kończy się dość szybko. 

Autorka - psycholożka, której bliski jest jungowski sposób widzenia rzeczywistości - opowiada o swoich spotkaniach z pacjentami oddziału opieki paliatywnej w paryskim szpitalu, w którym od siedmiu lat pracuje. Opowiada o sposobach doświadczania śmierci - o tym, jak przeżywają ją umierający, ich rodziny i przyjaciele, o tym, jak przeżywa to zdarzenie ona, Marie.
 

Wczoraj dostałam mejla na temat szkolenia 'pomoc psychologiczna w praktyce', w którym zapewne bym uczestniczyła, gdybym tylko była jeszcze wtedy we Wrocławiu. Co oznacza, że zrobię to później. Co oznacza też, że antropologiczna burza - niestety - niczego mnie nie nauczyła, skoro dalej pociągają mnie podróże również w inne, pozasocjologiczne rejony.

Wydaje mi się, że chodzi o temat tego dr - że nie sposób pisać o umieraniu, nie otwierając drzwi do innych możliwości ujęć tej - wyjątkowej i złożonej - tematyki. Widzę to tak, jakby 'umieranie' podważało nie tylko oczywistość świata, to słynne ilussio, ale też granice pomiędzy poszczególnymi dziedzinami; pewność 'naukowego rozumu'; stosowanie języka, za pomocą którego mój 'naukowy rozum' ma zbliżyć się do tego, co pomiędzy życiem a śmiercią. (Przykład. Jak mogę 'badać' umierających? albo starych, albo chorych ludzi? Czy w ogóle chcę i mogę ich 'badać'? Scjentystycznie zorientowany język wydaje mi się 'nie na miejscu'. Odpycha. Budzi wątpliwości. Tak jakby 'umieranie' było rodzajem granicy, która nie przepuszcza wielu 'naukowych' chwytów, stosowanych do opisu innych zagadnień.) 


Marie de Hennezel próbuje oswoić czytelników z czymś, co wydaje się nie do oswojenia. Próbuje podzielić się przekonaniem, że towarzyszenie umierającym jest niezwykle mocnym, głębokim i otwierającym doświadczeniem. Że wzbogaca. Że jest 'życiodajne', w bogatym sensie tego wyrażenia. To, że sobie z nim nie radzimy - sugeruje - jest związane z kulturą, w której żyjemy. A żyjemy w kulturze, w której nie ma miejsca na śmierć. Co przekłada się na to, jak ludzie (nie)radzą sobie z umieraniem, swoim i swoich bliskich.
I z tego braku miejsca w kulturze zamierzam pisać. Chyba nie ma czemu, w związku z tym, tak bardzo się dziwić - że pod wpływem umierania zmienia się nie tylko życie, ale też socjologia.



Marie de Hennezel, Intimate Death. How the Dying Teach Us How to Live